Mikojan Gurewicz MiG-29

Spis treści 1 Rozwój i wersje 1.1 MiG-29 - I generacja 1.2 MiG-29 - modernizacje 1.3 MiG-29M - II generacja 1.4 Uzbrojenie 1.5 Porównanie popularnych wersji 1.6 Zwołania NATO 1.7 Częste błędy 2 Użytkownicy 2.1 kraje byłego ZSRR 2.1.1 Rosja 2.1.2 Azerbejdżan 2.1.3 Białoruś 2.1.4 Kazachstan 2.1.5 Mołdawia 2.1.6 Turkmenistan 2.1.7 Ukraina 2.1.8 Uzbekistan 2.2 Europa 2.2.1 Bułgaria 2.2.2 Czechy / Słowacja / Czechosłowacja 2.2.3 Serbia / Jugosławia 2.2.4 Republika Federalna Niemiec / Nimiecka Republika Demokratyczna 2.2.5 Rumunia 2.2.6 Węgry 2.3 Azja 2.3.1 Bangladesz 2.3.2 Birma / Myanmar 2.3.3 Indie 2.3.4 Irak 2.3.5 Iran 2.3.6 Jemen 2.3.7 Korea Północna 2.3.8 Malezja 2.3.9 Sri Lanka 2.3.10 Syria 2.4 Afryka 2.4.1 Algieria 2.4.2 Erytrea 2.4.3 Sudan 2.5 Ameryki 2.5.1 Kuba 2.5.2 Peru 2.5.3 Stany Zjednoczone Ameryki 3 MiG-29 w Polsce 3.1 I dostawa 3.2 II dostawa 3.3 III dostawa 3.4 MiG-29 w Mińsku Mazowieckim 3.5 MiG-29 w Malborku 3.6 Lista polskich MiG-29 3.6.1 Mikojan Gurewicz MiG-29 (9.12A) 3.6.2 Mikojan Gurewicz MiG-29UB (9.51) 4 Bibliografia 5 Linki

Rozwój i wersje

MiG-29 powstał jako efekt programu PFI (Perspektiwnyj Frontowoj Istrebitiel - przyszłościowy myśliwiec frontowy). Rosyjskiej odpowiedzi na amerykańskiego F-15 (w ramach programu swoje projekty przedstawiły biura konstrukcyjne Mikojana, Suchoja i Jakowlewa. Gdy dowiedziano się że amerykanie konstruują również lżejsze maszyny (program Lightweight Fighter - późniejsze F-16 i F/A-18) zdecydowano o rozdzieleniu programu i konstrukcji dwu maszyn, jednak w odróżnieniu od programu amerykańskiego gdzie istniał wyraźny rozdział zadań pomiędzy F-15 i F-16 - obie nowe maszyny Su-27 i MiG-29 miały stać się myśliwcami frontowymi - różniącymi się jedynie odległością od lotniska w jakiej miały operować.

Pierwsza decyzja o rozpoczęciu produkcji samolotu MiG-29 pochodzi z czerwca 1974r. Miał być to wariant przejściowy oznaczony MiG-29A z radarem Jantar - Sapfir-23ML-2 i pociskami R-24 (z MiG-23). Z powodu uprowadzenia przez Wiktora Bielenko samolotu MiG-25P do Japonii priorytetowa stała się modernizacja tego typu i projekt MiG-29 został odłożony.

MiG-29 - I generacja

Pierwszy prototyp oznaczony 901 wystartował 6 października 1977 r. , próby państwowe rozpoczęły się w maju 1980 r. , a zakończyły 27 października 1983 r. Jednakże samolot oficjalnie przyjęty na uzbrojenie został dopiero 1987 r. (po wprowadzeniu kilku poprawek). Co ciekawe produkcja seryjna MiG-29 rozpoczęła się już w 1980 r. i samolot był na stanie jednostek na długo przed jego oficjalnym przyjęciem na uzbrojenie.

• MiG-29 (izdielije 9.12) - pierwszy wariant seryjny wyposażony w radar N019 Rubin zasięg wykrycia dla celu wielkości 3m2 - ok 70 km, podstawowe uzbrojenie to pocisk R-27). Zapas paliwa wynosi 4300 litrów plus 1500 litrów w centralnie montowanym zbiorniku podkadłubowym co daje maszynie zasięg 2100 km. Wyposażony w datalink E502-20 Biriuza.

• MiG-29 (izdielije 9.12A i 9.12B) - Warianty eksportowe produkowane na zamówienie krajów Układu warszawskiego (jako 9.12A) i poza Układ Warszawski (jako 9.12B). Wersja 9.12A pozbawiona była trzech z pięciu w oryginalnej wersji trybów pracy radaru i posiadała prostszy system identyfikacji swój-obcy i datalink (E502-20/04 Turkus). Wersja 9.12B posiadała radar o obniżonych parametrach i pozbawiona była systemu identyfikacji swój-obcy i datalinku. Wybudowano ok 800 egzemplarzy tej wersji.

• MiG-29UB (izdielije 9.51) - jest to dwumiejscowa wersja szkolna z dodatkowym fotelem zamontowanym przed fotelem pilota wersji jednomiejscowej. Produkowany równolegle do wersji jednomiejscowych (pierwszy lot 29 kwietnia 1981). Z racji mniejszej ilości miejsca w nosie w samolotu (kadłub został wydłużony tylko o 100mm) zamiast stacji radiolokacyjnej zamontowano prosty radiodalmierz, z tego powodu wersja ta nie może przenosić naprowadzanych wiązką radarową pocisków do walki poza zasięgiem wzroku R-27. Zachowano jednak belki podwieszeń oraz stacje optoelektroniczną dzięki czemu maszyna ma pełne zdolności prowadzenia walki manewrowej przy użyciu R-73.

• MiG-29 (izdielije 9.13) - produkowana od 1986 (pierwszy lot 4 maja 1984) niewielka modernizacja, nowa wersja wyposażona została w stacje zakłóceń elektronicznych L203 Gardenia-1 (w wypukłym grabie za kabiną pilota), większy o 240 litrów wewnętrzny zapas paliwa. W późniejszych maszynach dodano możliwość przenoszenia dwu podskrzydłowych zbiorników paliwa o pojemności 1150 litrów. Wybudowano około 550 egzemplarzy.

• MiG-29S (izdielije 9.13S) - kolejna modernizacja produkowana od 1994 r. (pierwszy lot 23 grudnia 1990) jedną z przyczyn jej powstania było przekazanie Amerykanom planów radaru Rubin przez zdrajcę Adolfa Tołkaczowa, generalnego konstruktora firmy Fazotron. Zastosowano nowy system kierowani uzbrojeniem RŁPK-29M (Sz104M0 z radarem N019M Topaz, zmienionym komputerem C-101M oraz zmienionymi algorytmami pracy w warunkach zakłóceń. Zasięg stacji radiolokacyjnej wzrósł nieznacznie (do 80 km). Nową wersje wyposażono w możliwość przenoszenia nowego pocisku R-77 (z aktywną głowicą radiolokacyjną - jak w AIM-120) oraz nowych wersji R-27 (R-27T z głowicą termiczną i R-27RE/TE o wydłużonym zasięgu) oraz dodano możliwość ostrzelania dwu różnych celów dwoma rakietami. Wyprodukowano kilkadziesiąt egzemplarzy, jednak z powodu problemów finansowych po rozpadzie Związku Radzieckiego rosyjskie siły powietrzne odebrały jedynie 16 egzemplarzy, pozostałe maszyny (często po dalszej modernizacji) zostały rozsprzedane za granicę. Niektóre źródła podają iż kilkanaście nieukończonych maszyn wersji 9.12 zostało wyposażonych w wyposażenie tożsame MiG-29S 9.13S - jedyna różnica to brak stacji zakłóceń Gardenia (z racji braku "garba" do jej zamontowania), oznaczenie tych maszyn to MiG-29S (izdielije 9.12S).

• MiG-29 (izdielije 9.14) - pierwsze podejście do wielozadaniowej wersji MiG-29, prototyp oblatany 13 lutego 1985. Samolot mógł przenosić uzbrojenie kierowane telewizyjnie lub po przez podświetlenie wiązką laserową Ch-25, Ch-29 i KAB-500 (do naprowadzania stosowano kontenerową stację Riabina) oraz rakiety przeciwradiolokacyjne Ch-25 i Ch-31 (do naprowadzania służyła kontenerowa aparatura Progress-N). Zbudowano dwa prototypy, dalsze badania przerwano na rzecz MiG-29M.

• MiG-29E (izdielije 9.21) - oblatany 1 sierpnia 1986 eksperymentalny samolot wyposażony w całkowicie cyfrową awionikę.

MiG-29 - modernizacje

Rozpad ZSSR był przyczyną kryzysów politycznego i gospodarczego które odbiły się na większości programów zbrojeniowych. Seryjną produkcję MiG-29 Zakończono w 1994 r. , siły zbrojne nowo utworzonej Federacji Rosyjskiej nie zamawiały nowych maszyn, nie miały nawet pieniędzy na odbiór maszyn już zamówionych i wybudowanych, producent został z kilkudziesięcioma (podobno ok 70) nie odebranymi i nie opłaconymi maszynami więc podjął próbę ich sprzedaży za granicę.

Z tego powodu wszelkie wysiłki modernizacyjne koncentrowały się na rozwoju oryginalnego płatowca - z jednej strony stanowiły ofertę modernizacji maszyn już używanych przez odbiorców eksportowych (w wersjach znacznie zubożonych względem najnowszej 9.13S oraz późniejszych modernizacji), z drugiej strony był to skuteczny sposób pozbycia się nie odebranych maszyn (i zdobycia funduszy).

• MiG-29D (izdielije 9.12D) - Samolot po raz pierwszy pokazano publicznie na pokazach lotniczych w Kanadzie, w 1989 roku. Był to lekko zmodernizowany wariant wersji 9.12, zastosowany w ostatnich seriach produkcyjnych tego samolotu. Początkowo samolot posiadał tylko zwiększone możliwości przenoszonego uzbrojenia i paliwa (sześć bomb po 500kg i trzy dodatkowe zbiorniki paliwa). W dalszej kolejności samolot wyposażono w zmodyfikowany układ sterowania SAU-451-05. Masa startowa wzrosła do 19700 kg a ładunek przenoszony na podwieszeniach zewnętrznych osiągnął 5500 kg. Uzbrojenie kierowane to w dalszym ciągu stanowiły tylko pociski klasy powietrze-powietrze powiększone o modele: R-27RE, R-27TE, R-27T. Samolot dopracowano głównie z myślą o odbiorcach zagranicznych. Nie spotkał się on jednak z ich zainteresowaniem, gdyż zakres zmian samolotu był niewielki w stosunku do wymagań klientów.

• MiG-29SE (izdielije 9.13SE) - Modernizacja starszych maszyn do standardu zbliżonego 9.13S , ale z opcją wykorzystania nowszych elementów. Podstawę modernizacji stanowi ulepszony radar N019M Topaz, możliwość przenoszenia pocisków z aktywną głowicą radiolokacyjną R-77, przystosowanie do przenoszenia podskrzydłowych zbiorników paliwa o pojemności 1150 litrów każdy oraz zastosowanie w kabinie wielofunkcyjnego wyświetlacza zamontowanego w miejsce ekranu telewizyjnego IPW-2. Użytkownikiem tej wersji jest mi. Peru.
• MiG-29SD (izdielije 9.12SD) - Początkowo modernizacja określana była jako MiG-29NATO lub MiG-29ICAO. Jest to prosta modernizacja oferowana przede wszystkim użytkownikom MiG-29 którzy zostali członkami NATO. Modernizacja obejmuje wymianę systemów łączności, nawigacji oraz rozpoznania (w nowszych wersjach również ich integracja wokół szyny MIL STD 1553B) na systemy firm BAE Systems i Rockwell Collins, zgodne z wymaganiami NATO i ICAO (ang. International Civil Aviation Organization - Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego). W skład pakietu wchodzi również system obsługi samolotu według stanu. Opcją jest również modernizacja własności bojowych maszyn, na wzór wersji SE (tak zmodernizowane zostały samoloty Malezyjskie).
  • MiG-29G / MiG-29GT (Niemcy) - przejście na eksploatację według stanu oraz instalacja zachodnich systemów identyfikacji (IFF) i komunikacji. Na części maszyn również zachodnie systemy nawigacji (GPS, TCAN), przyrządy pokładowe przeskalowane na stopy i węzły oraz modyfikacja instalacji paliwowej do przenoszenia dwu dodatkowych zbiorników podskrzydłowych o pojemności 1150 litrów każdy.
  • MiG-29AS / MiG-29UBS (Słowacja) - remont (wydłużenie resusu) i przejście na eksploatacje według stanu, instalacja zachodnich systemów nawigacji (AN/ARN-147 VOR/ILS, AN/ARN-153 TACAN), identyfikacji (AN/APX-113 IFF) i komunikacji (AN/ARC-210 radio VHF/UHF) oraz zintegrowanie z systemami samolotu i wielofunkcyjnym ekranem LCD MFI-54 (zamontowanym w miejsce ekranu telewizyjnego IPW-2). Koszt modernizacji Słowackich maszyn (2007 r.) to 5,1 mln $ za samolot.
  • MiG-29N / MiG-29NUB (Malezja) - samoloty zamówione przez Malezję dostarczone zostały w podstawowej konfiguracji (dla wersji 9.12) a modernizacje przeszły dopiero po pewnym czasie. Modernizacja obejmowała przeskalowane przyrządów na stopy i węzły, instalacje zachodnich systemów nawigacji i identyfikacji, instalacje sondy do tankowania w powietrzu (skonstruowaną specjalnie dla Malezji), a także modernizacje radaru i przystosowanie samolotów do przenoszenia pocisku z aktywną głowicą radiolokacyjną R-77.

• MiG-29SM (izdielije 9.13SM) - Modernizacja opcjonalnie zawierająca elementy wersji SD lub SE, jednak różniąca się od nich przystosowaniem do przenoszenia uzbrojenia powietrze-ziemia (bomby sterowane telewizyjnie Ch-29T i KAB-500Kr), ale bez modyfikacji istniejącego systemu kierowania uzbrojeniem (zabudowano instalację przekazującą obraz telewizyjny z bomby lub rakiety na ekran w kabinie). Opcją jest rakieta przeciwradiolokacyjna Ch-31P (naprowadzana za pomocą kontenera z aparaturą ostrzegania i wskazywania celów L150-22 Pastel) oraz rakieta przeciwokrętowa Ch-31A (wymaga modernizacji radaru do standardu N019MP lub N019P). Kompletnie wyposażony MiG-29SM został pierwszy raz pokazany na wystawie ILA w Berlinie, w maju 1996.
  • MiG-29BM / MiG-29UBM (Białoruś) - Modernizacja powstała przy udziale producenta w zakładzie remontowym ARZ-558 w Baranowiczach, na Białorusi. Charakteryzuje ją duży udział własnych rozwiązań Białoruskich. Pierwszy samolot pomyślnie ukończył próby w lipcu 2003 r. Charakterystycznym elementem samolotu jest sonda do pobierania paliwa w powietrzu - co ciekawe prostsza od "malezyjskiej" - bez możliwości schowania.

• MiG-29SMT (izdielije 9.17) - Pierwsza propozycja kompleksowej modernizacji powstała z inicjatywy Michaiła Korżujewa przy udziale firmy Russkaja Awionika (Korżujew był jednocześnie jej współwłaścicielem i jednocześnie zastępcą konstruktora generalnego RSK MiG). Zmodernizowany samolot posiadał radar N019MP, szklany kokpit z 3 dużymi wyświetlaczami MFI-69 (wyprodukowane przez Russkaja Awionika) oraz ogromny, nakładany zbiornik na 2020 litrów (jak się okazało niekożystnie wpływający na stateczność i sterowność samolotu w powietrzu - pierwszy lot ze zbiornikiem miał miejsce 22 kwietnia 1998 r.), na wystawie MAKS 1997 r. pokazano niekompletną, pełnowymiarową makietę pierwszego SMT. Pierwszy SMT ze szklanym kokpitem wystartował 29 listopada 1997 r. W lutym 1999 r. w wyniku rotacji personalnych (nowym generalnym dyrektorem i generalnym konstruktorem został Nikołaj Nikitin) Korżujew musiał odejść a firma rozpoczęła prace nad nowym SMT.

• MiG-29UBT (izdielije 9.52) - Modernizacja dwumiejscowej maszyny 9.51 do standardu analogicznego 9.17, łącznie z charakterystycznym, wielkim zbiornikiem paliwa.

• MiG-29SMT (izdielije 9.18) - Nowy SMT powstały po przejęciu firmy przez nowe kierownictwo, podobnie jak poprzedni SMT posiada całkowicie wymienione systemy uzbrojenia oraz szklany kokpit z trzema dużymi wyświetlaczami (tu MFI-10-6 produkcji Technokompleks), podstawowa różnica to zupełnie nowy radar Żuk-ME o parametrach znacznie wyprzedzających N019 (możliwość śledzenia 20 celów zamiast dziesięciu i zwalczania 4 celów zamiast 1, zasięg zwiększony do 120 km), oraz brak sprawiającego problemy zbiornika koforemnego. Samolot może przenosić dwa podskrzydłowe zbiorniki o pojemności 1150 litrów każdy, oraz nowy zbiornik podkadłubowy o powiększonej pojemności 2000 litrów (w porównaniu do 1500 litrów w starszych wersjach). Samolot wyposażony analogicznie do wersji 9.18, ale dodatkowo posiadający nowy, nakładany na kadłub zbiornik o pojemności 950 litrów nazywany jest MiG-29SMT (izdielije 9.19). Zbiornik ten nie ma tak negatywnego wpływu na zachowanie samolotu jak zbiornik z wersji 9.17. Samoloty tej wersji sprzedano do Jemenu, Erytrei oraz Algierii, która jednak zwróciła samoloty wymieniając je na Su-30. Samoloty SMT przeznaczone dla Algierii przyjęte zostały na uzbrojenie w Rosji.
  • MiG-29UPG (Indie) - Lokalna, indyjska odmiana standardu SMT zawierająca dużą ilość rozwiązań lokalnych, a także francuskich i izraelskich - wcześniej użytych na SU-30MKI i MiG-21bison. Samoloty pod względem wyposażenia awionicznego będą w dużym stopniu zunifikowane z pokładowymi MiG-29K. Wart 900 milionów dolarów kontrakt na modernizacje 67 samolotów (ok 13,5 mln $ za maszynę) podpisany został na początku 2008 r.

• MiG-29UB zmodernizowany (izdielije 9.53) - Modernizacja dwumiejscowej maszyny 9.51 do standardu analogicznego 9.18, obecnie zrezygnowano z oznaczenia UBT i oznacza się tą wersję "UB zmodernizowany".

MiG-29M - II generacja

• MiG-29M (izdielije 9.15) - Nowa, wielozadaniowa wersja (oblatana 25 kwietnia 1986) wyposażona w całkowicie nowy płatowiec z powiększonym zapasem paliwa wewnętrznego, większym udźwigiem i większą ilością punktów podwieszeń (9 zamiast 7), aktywnym układem sterowania, nowymi, mocniejszymi silnikami RD33K oraz nowy system kierowani uzbrojeniem S-29M (Sz103) z radarem N010 Żuk i ulepszoną stacją optoelektroniczną OLS-29M. Nowe uzbrojenie tej wersji to pociski powietrze-powietrze R-77 i powietrze-powierzchnia Ch-25, Ch-29 i Ch-31. Do 1991 r. wyprodukowano sześc prototypów MiG-29M po czym program zamarł na wiele lat.

• • 4 prototyp MiG-29M n/b 154 - Pod koniec lat 90-tych postanowiono kontynuować rozwój samolotów linii MiG-29M/K jako nowoczesnych maszyn wielozadaniowych. Przystąpiono do opracowywania wersji dwumiejscowej (motorem było zainteresowanie Malezji dwumiejscową maszyną wielozadaniową - niestety dla RSK MiG Malezja ostatecznie wybrała Su-30MKM). Radar został unowocześniony do wersji N010ME Żuk-ME pozwalający mi. na tworzenie cyfrowej mapy terenu oraz wspomaganie rażenia celów naziemnych i nawodnych, zastosowano większość rozwiązań awionicznych znanych z MiG-29SMT, z SMT zaczerpnięto także instalacje do tankowania w powietrzu. Tak skonfigurowany samolot po raz pierwszy wzniósł się w powietrze 26 września 2001 roku i pokazywany był na wielu wystawach, pokazach lotniczych oraz demonstracjach dla sił zbrojnych różnych państw (mi. Polski na przełomie sierpnia i września 2003 roku uczestnicząc w pokazach w Dęblinie i w radomskim Air Show) pod różnymi nazwami marketingowymi jak: MiG-29M2, MiG-29MRCA (Multirole Combat Aircraft) czy MiG-33. W 2007 r. zakończyła się kolejna przebudowa tej maszyny jako demonstratora nowych rozwiązań awioniki z których większość, łącznie z nowym radarem Żuk-AE ze skanowaniem elektronicznym jest wciąż w stadium rozwoju - tym razem nadano maszynie nazwę MiG-35, pierwsza publiczna prezentacja miała miejsce podczas pokazów Aero India 2007. Samolot jest demonstratorem wariantu zaoferowanego w Indyjskim przetargu na 126 średnich samolotów wielozadaniowych (MMRCA - Medium Multi-Role Combat Aircraft).

• • 6 prototyp MiG-29M n/b 156 - jest to przebudowany szósty prototyp MiG-29M będący obecnie demonstratorem MiG-29OWT z wektorowaniem ciągu we wszystkich trzech płaszczyznach, zmodyfikowana została tylna część płatowca oraz wymieniono silniki. Wektorowanie ciągu jest opcją dla nowych maszyn rodziny MiG-29M/K.

• MiG-29K (izdielije 9.31) - myśliwiec pokładowy planowany dla krążownika lotniczego Admirał Kuzniecow (oblatany 23 czerwca 1988 r.). Rozwijany równolegle i w znacznym stopniu ujednolicony z wersją M. W celu dostosowania samolotu do operowania z pokładu lotniskowca zmniejszono prędkość podejścia po przez zwiększenie rozpiętości skrzydła do 11,99 m, w tyle kadłuba zainstalowano hak pomagający przy lądowaniu. Wyprodukowano dwa prototypy po czym program zamarł (nie ukończono nawet prób prototypów).

• MiG-29K (izdielije 9.41) / MiG-29KUB (izdielije 9.47) - 21 grudnia 1998 r. Indie i Rosja podpisały porozumienie o przekazaniu Indiom krążownika lotniczego Admirał Groszkow i wyposażeniu go w komponent lotniczy złożony z samolotów MiG-29 (ostatecznie, po wieloletnich negocjacjach kontrakt podpisano 20 stycznia 2004 r.). Początkowo (w czasach Korżujewa) oferowano Indiom prostą modyfikację MiG-29SMT przystosowaną do operowania z pokładu lotniskowca oznaczoną MiG-29SMTK (izdielije 9.17K), jednakże w listopadzie 1999 r. po zmianie kierownictwa firmy rozpoczęto projektowanie nowej wersji. Za podstawę wzięto wersję 9.31, twórczo ją rozwijając. Skrzydło 9.41 różni się od 9.31 powiększonymi klapami oraz przednim mostkiem mającym elastyczne połączenie ze skrzydłem. Samolotem steruje nowy, cyfrowy, czterokrotnie powtórzony aktywny układ sterowania. 15% konstrukcji płatowca wykonane jest z kompozytów a całość napędza silnik RD-33MK z ciągiem zwiększonym do 9000 kG. Wyposażenie awioniczne jest analogiczne do najnowszych wersji SMT z radarem Żuk-ME. Wersja jedno i dwumiejscowa są w dużym stopniu ujednolicone - do tego stopnia że oba posiadają tą samą owiewkę kryjącą dwa fotele (w wersji jednomiejscowej w miejscu tylnego fotela znajduje się dodatkowy zbiornik paliwa). Pierwszy samolot (w wersji dwumiejscowej) n/b 947 wystartował 20 stycznia 2007 r. , drugi (w wersji jednomiejscowej) n/b 941 25 czerwca 2007. Są to pierwsze nowowyprodukowane MiG-29 od czasu zamknięcia linii produkcyjnych w 1994 roku, oraz pierwsze (i jak dotąd jedyne) zamówione maszyny linii rozwojowej MiG-29M/K.

• MiG-29M (izdielije 9.61) / MiG-29M2 (izdielije 9.67) - jest to obecna propozycja, lądowej maszyny wyposażonej analogicznie do Indyjskich samolotów pokładowych (oczywiście oprócz rozwiązań dedykowanych dla maszyn pokładowych) oraz z analogiczną awioniką (mi. radar Żuk-ME).

Uzbrojenie

• R-27 (w nomenklaturze NATO - AA-10 Alamo) - Rodzina pocisków rakietowych średniego zasięgu o konstrukcji modułowej.
  • R-27R1 (AA-10 Alamo-A) - Wersja z głowicą naprowadzaną radarowo (wymaga podświetlenia celu przez radar nosiciela).
  • R-27T1 (AA-10 Alamo-B) - Wersja z głowicą naprowadzaną termicznie, pozwala na ostrzelanie wrogich maszyn bez jednoczesnego zdradzania własnej pozycji (brak emisji radarowej).
  • R-27ER1 (AA-10 Alamo-C) - Wersja z głowicą naprowadzaną radarowo, o zwiększonym zasięgu.
  • R-27ET1 (AA-10 Alamo-D) - Wersja z głowicą naprowadzaną termicznie, o zwiększonym zasięgu.

• R-73M (w nomenklaturze NATO - AA-11 Archer) - Wysoko manewrowy pocisk rakietowy powietrze-powietrze krótkiego zasięgu. Wysokie zdolności pocisku do rażenia celów w walce manewrowej osiągnięto dzięki zastosowaniu systemu wektorowania ciągu w silniku pocisku oraz możliwości naprowadzania pocisku po przez celownik nahełmowy. Pocisk naprowadzany jest pasywnie na podczerwień, głowica musi zablokować się na celu przed odpaleniem, po odpaleniu nie jest wymagane dalsze naprowadzanie (odpal i zapomnij).

• R-77 lub RVV-AE (w nomenklaturze NATO - AA-12 Adder) - Pocisk rakietowy średniego zasięgu z aktywną głowicą radiolokacyjną (odpowiednik AIM-120 AMRAAM), w przeciwieństwie do R-27 pozwala nosicielowi razić kilka celów jednocześnie (przy użyciu kilku pocisków oczywiście). Po odpaleniu pocisk porusza się po zaprogramowanej trasie (możliwe są korekty z nosiciela), na dystansie ok 20 km od celu uruchomiona zostaje głowica radiolokacyjna od tego momentu przejmująca naprowadzanie pocisku.

• Ch-29- Rodzina naddźwiękowych pocisków rakietowych krótkiego zasięgu (8-10 km) służąca do zwalczania celów umocnionych (odpowiednik AGM-65 Maverick).
  • Ch-29L - Wersja naprowadzana półaktywnie, w wiązce laserowej (wymaga podświetlenia celu).
  • Ch-29T - Wersja naprowadzana telewizyjnie.

• Ch-31 (w nomenklaturze NATO - AS-17 Krypton) - Rodzina naddźwiękowych pocisków rakietowych dużego zasięgu o różnym zastosowaniu. Pociski wykorzystują wspólną, dwustopniową część napędową. Pierwszy stopień na paliwo stałe rozpędza pocisk do prędkości Mach 1,8, po czym oddsziela się, a napędzanie pocisku przejmuje drugi stopień który rozpędza go do prędkości Mach 4,5.
  • Ch-31A - Naprowadzana radarowo wersja przeciw okrętowa.
  • Ch-31P - Wersja przeciw radiolokacyjna, służąca do zwalczania wrogich systemów przeciwlotniczych.

• Ch-35 Uran - Pocisk przeciw okrętowy (odpowiednik amerykańskiego Harpoon).

• KAB-500 - Rodzina 500kg bomb naprowadzanych precyzyjnie (odpowiednik amerykańskich bomb Paveway), służąca do zwalczania celów takich jak wrogie bunkry, pasy startowe, linie kolejowe, mosty itp. Bomba była z powodzeniem używana przez lotnictwo rosyjskie podczas wojny w Czeczenii (nosicielem był Su-24).
  • KAB-500Kr - wersja naprowadzana telewizyjnie, z 380 kg głowicą odłamkowo-burzącą, może być zrzucona z wysokości od 500 do 5000 metrów i z prędkością od 550 do 1100 km/h.
  • KAB-500L - Wersja naprowadzana półaktywnie, w wiązce laserowej (wymaga podświetlenia celu)

Porównanie popularnych wersji

parametry	wczesny MiG-29 9.12	MiG-29SE 9.13SE	MiG-29SM 9.13SM	MiG-29SMT 9.19
długość (m)	17,32	17,32	17,32	17,32
rozpiętość (m)	11,36	11,36	11,36	11,36
masa startowa normalna (kg)	14 900	15 300	15 300	17 000
masa startowa maksymalna (kg)	18 000	20 000	20 000	22 000
prędkość maks. na małej wys. (km/h)	1 500	1 500	1 500	1 500
prędkość maks. na dużej wys. (km/h)	2 400	2 400	2 400	2 400
pułap praktyczny (m)	18 000	17 750	17 750	17 500
zasięg bez zb. dod. (m)	1 500	1 500	1 500	1 800 (zb. kof.)
zasięg ze zb. dod. (m)	2 100 (1 zb.)	2 900 (3 zb.)	2 900 (3 zb.)	3 000 (3 zb. + zb. kof.)
silnik	RD-33	RD-33 2 serii	RD-33 2 serii	RD-33 3 serii (bezdymny, FADEC)
ciąg maksymalny z dopalaniem (kG)	2x 8300	2x 8300	2x 8300	2x 8300
radar	N019 Rubin	N019M Topaz	N019MP Topaz	N010ME Żuk-ME
liczba punktów podwieszeń zewnętrznych	7	7	7	7
uzbrojenie pow-pow	6x R-73M 2x R-27R1	6x R-73M 2x R-27R1/ER1 2x R-27T1/ET1 6x R-77 RVV-AE	6x R-73M 2x R-27R1/ER1 2x R-27T1/ET1 6x R-77 RVV-AE	6x R-73M 2x R-27R1/ER1 2x R-27T1/ET1 6x R-77 RVV-AE
uzbrojenie pow-ziemia			2x Ch-29TE 2x Ch-29L* 4x Ch-25ML*	2x Ch-29TE 2x Ch-29L* 4x Ch-25ML*
uzbrojenie przeciw okrętowe			2x Ch-31A	2x Ch-31A
uzbrojenie przeciw radiolokacyjne			2x Ch-31P	2x Ch-31P
bomby kierowane			4x KAB-500Kr	4x KAB-500Kr 4x KAB-500L*
parametry	MiG-29UB 9.51	MiG-29UB mod. 9.53	prototyp MiG-29M 9.15	MiG-29K 9.41
długość (m)	17,42	17,42		17,3
rozpiętość (m)	11,36	11,36		11,99
masa startowa normalna (kg)	14 600	16 000	17 500	18 550
masa startowa maksymalna (kg)	18 200	21 000		24 500
prędkość maks. na małej wys. (km/h)	1 500	1 500	1 500	1 400
prędkość maks. na dużej wys. (km/h)	2 230	2 230	2 400	2 200
pułap praktyczny (m)	17 500	17 500	17 500	17 500
zasięg bez zb. dod. (m)	1 450	1 400	2 000	2 000
zasięg ze zb. dod. (m)	2 000 (1 zb.)	2 600 (3 zb.)	3 200 (3 zb.)	3 000 (3 zb.)
silnik	RD-33	RD-33 3 serii (bezdymny, FADEC)	RD-33MK	RD-33MK
ciąg maksymalny z dopalaniem (kG)	2x 8300	2x 8300	2x 9000	2x 9000
radar	brak	brak	N010 Żuk	N010ME Żuk-ME
liczba punktów podwieszeń zewnętrznych	7	7	9	9
uzbrojenie pow-pow	6x R-73M	6x R-73M 2x R-27T1/ET1	8x R-73M 6x R-77 RVV-AE	8x R-73M 6x R-77 RVV-AE
uzbrojenie pow-ziemia		2x Ch-29TE 2x Ch-29L* 4x Ch-25ML*	2x Ch-29TE
uzbrojenie przeciw okrętowe			4x Ch-31A 4x Ch-35M	4x Ch-31A 4x Ch-35M
uzbrojenie przeciw radiolokacyjne		2x Ch-31P	4x Ch-31P	4x Ch-31P
bomby kierowane		4x KAB-500Kr 4x KAB-500L*	4x KAB-500Kr	4x KAB-500Kr

* uzbrojenie naprowadzane laserowo, wymaga podświetlenia przez zasobnik celowniczy

Zwołania NATO

Zwołania NATO (ang. NATO reporting names) – system oznaczeń uzbrojenia i sprzętu wojskowego produkcji ZSRR i niektórych innych krajów. Oznaczenia te pomagały usystematyzować wiedzę o uzbrojeniu potencjalnych przeciwników NATO, podczas gdy rzeczywiste nazwy były często nieujawniane lub nawet tajne; zwłaszcza odnosiło się to do wyróżniania poszczególnych wersji sprzętu. MiG-29 uzyskał oznaczenie Fulcrum (punkt podparcia, środek). Poszczególne wersje oznaczone zostały dodatkowymi sufiksami - często mylnie dodawanymi do nazwy MiG-29 jako określenie wersji. Kolejne litery A, B, C nadawane były kolejnym podwersjom ujawnianym dla zachodu w większości odpowiada to kolejności ich powstania (ale z wyjątkami).

zawołanie NATO	wersje samolotu
Fulcrum-A	prototypy MiG-29 9.11, MiG-29 9.12 i jego proste modernizacje jak MiG-29SD
Fulcrum-B	MiG-29UB 9.51
Fulcrum-C	MiG-29 9.13, MiG-29S 9.13S, MiG-29SE 9.13SE
Fulcrum-D	prototyp MiG-29K 9.31
Fulcrum-E	prototyp MiG-29M 9.15 i jego modernizacja jak MiG-29ME, MiG-33

Częste błędy

Bardzo często w źródłach (zwłaszcza pochodzenia zachodniego) pojawiają się błędne oznaczenia wersji samolotów MiG-29. Błędy te często pochodzą z okresu kiedy na zachodzie o tej konstrukcji wiedziano bardzo mało, lub wynikają z pomieszania oznaczeń rosyjskich z zawołaniami NATO.

• MiG-29A - Użycie tego oznaczenia tłumaczone jest dwojako. Pierwsze odnosi się do wszystkich samolotów MiG-29 9.12 czyli w nazewnictwie NATO oznaczonych Fulcrum-A (stąd błędne użycie litery A). Druga szkoła każe tak nazywać maszyny MiG-29 9.12A, czyli warianty eksportowe samolotu dla krajów Układu Warszawskiego. Oba te użycia są błędne. MiG-29A miał być wariantem przejściowym samolotu MiG-29 wyposażonym w system uzbrojenia zaadaptowany z samolotu MiG-23, jednak w rzeczywistości samolot taki nigdy nie powstał.

• MiG-29B - Oznaczenie błędnie używane najczęściej względem samolotów MiG-29 9.12B, czasem wszystkich eksportowych 9.12.

• MiG-29C - Oznaczenie błędnie używane dla określenia samolotów MiG-29 9.13 i pochodnych czyli w nazewnictwie NATO oznaczonych Fulcrum-C.

• MiG-29S - Jest to prawdziwy samolot opisany dokładniej w odpowiedniej sekcji tego tekstu jednak oznaczenie MiG-29S bardzo często jest błędnie rozciągane na wszystkie samoloty z garbem dla stacji Gardenia czyli rodziny samolotów MiG-29 9.13.

• MiG-29G - Jest to oznaczenie samolotów niemieckich dokładniej opisane wyżej. Wokół modernizacji niemieckich samolotów narosło wiele mitów podnoszących samoloty tak oznaczone do rangi najbardziej zaawansowanych maszyn tego typu. W rzeczywistości zmiany na maszynach niemieckich były stosunkowo płytkim doposażeniem przeprowadzonym w pełnym zakresie jedynie na części samolotów. Obecnie oznaczenie to jest nadużywane w Polsce w określaniu samolotów pochodzenia niemieckiego. Samoloty ICAO-II na których przeprowadzono pełny zakres modernizacji były bardzo intensywnie eksploatowane (mi. w Stanach Zjednoczonych podczas ćwiczeń Red Flag) co odbiło się na ich złym stanie technicznym (zmęczenia konstrukcji płatowców które gdyby miały być dalej eksploatowane wymagały wymiany elementów nośnych konstrukcji). Eskadra z Malborka eksploatuje zarówno samoloty poniemieckie doposażone w niewielkim zakresie do standardu ICAO-I jak i samoloty z wcześniejszych dostaw. Wszystkie te maszyny przeszły II remont główny w WZL-2 podczas którego zostały doprowadzone do zbliżonego standardu, różniącego się od standardu wyposażenia maszyn eksploatowanych w Mińsku Mazowieckim. Sytuację jeszcze bardziej może skomplikować proponowana przez WZL-2 modernizacja samolotu MiG-29. Stosowanie przez niedoinformowanych autorów oznaczeń MiG-29G/GT często połączone z błędnym użyciem oznaczenia MiG-29A wprowadza jedynie zamieszanie które nie oddaje rzeczywistego stanu wyposażenia poszczególnych samolotów.

Użytkownicy

kraje byłego ZSRR

Rosja

Na początku 2009 r. do informacji publicznej podana została informacja iż na uzbrojeniu znajduje się 291 samolotów MiG-29 (informacja podana przez Aleksandra Nowikow, dyrektora Moskiewskich Zakładów Mechanicznych zajmujących się produkcją i remontami silników RD-33). 17 października oraz 5 grudnia 2008 miały miejsce katastrofy samolotów MiG-29 spowodowane najprawdopodobniej złym stanem technicznym. W wyniku katastrof uziemiono wszystkie maszyny typu oraz powołano komisję mającą przebadać stan techniczny samolotów MiG-29. Komisja sukcesywnie badając samoloty do lotów dopuściła zaledwie ok połowę liczby maszyn (stan na marzec 2009 r - dopuszczono do dalszej eksploatacji ok 100 maszyn na 200 przebadanych). Liczbę maszyn pozostających w stanie lotnym można szacować na między 100 a 150.

Obecnie Wojenno-wozdusznyje siły używają samolotu MiG-29 w następujących jednostkach liniowych:

14. Gwardijskij Istriebitelnyj Awiacionnyj Połk (Kursk - Chalino) - do 1989 r. pułk stacjonował w bazie Kiskunlachaza na Węgrzech. Pierwsze MiG-29 trafiły do jednostki w 1986 r. zastępując MiG-23MLD. Na początku 2009 r. jednostka ta otrzymała pierwsze MiG-29SMT pierwotnie przygotowane dla Algierii.

19. Gwardijskij Istriebitelnyj Awiacionnyj Połk (Millerowo) - od końca II WŚ pułk stacjonował w Niemczech w Mirow-Larz, skąd został wycofany w 1993 r. - jednocześnie zmieniono uzbrojenie i charakter jednostki (ze szturmowej na MiG-27, na myśliwską na MiG-29).

28. Gwardijskij Istriebitelnyj Awiacionnyj Połk (Andreapol) - do 1994 r. jednostka latała na samolotach MiG-23P, w tym samym roku rozpoczęto przebazowywanie personelu i wyposażenia jednostek wycofywanych z Niemiec (773. IAP z Damgarten i 33. IAP z Wittstock, obie na MiG-29) - doszło do połączenia jednostek pod nazwą 28 IAP, wyposażenie jednostki od tego momentu stanowił MiG-29.

31. Gwardijskij Istriebitelnyj Awiacionnyj Połk (Ziernograd) - od końca II WŚ pułk stacjonował w Niemczech w Falkenberg (Alt Lonnewitz), skąd został wycofany w 1993 r. - MiG-29 jest na wyposażeniu jednostki od 1989 r. (zastąpił MiG-23).

120. Gwardijskij Istriebitelnyj Awiacionnyj Połk (Domna)

Ponadto samolot używany jest przez 237. CPAT (Kubinka) - jednostka wojskowa której podlega grupa pokazowa Striżi, pułki szkolne 797. UAP (Kuszczewskaja), 713. UAP (Amawir) oraz jednostki eksperymentalne 968. IISAP (Lipieck), 160. ISAP (Astrachań), .

oznaczenie	wersja	n/s	n/b	Uwagi
MiG-29SMT			02	maszyna pierwotnie dla Agierii
MiG-29SMT			07	maszyna pierwotnie dla Agierii
MiG-29SMT			08	maszyna pierwotnie dla Agierii
MiG-29SMT			10	maszyna pierwotnie dla Agierii

Azerbejdżan

W marcu 2007 r. ujawniony (wraz z pierwszymi dostawami) został zakup 17 samolotów MiG-29 na Ukrainie (samoloty używane, po remoncie). Prawdopodobnie na początku 2008 r. utracony został samolot wersji szkolno-bojowej.

oznaczenie	wersja	n/s	n/b	Uwagi
MiG-29	9.13		01
MiG-29	9.51		20

Białoruś

Po rozpadzie Związku Radzieckiego kraj ten otrzymał co najmniej 92 sztuki samolotów MiG-29. W 1996 roku 16 maszyn jednomiejscowych oraz 2 UB zostało sprzedanych do Peru (dostawy miały miejsce krótko po podpisaniu kontraktu). w latach 1999-2002 kolejnych 31 samolotów zostało sprzedanych, tym razem do Algierii. Samoloty eksploatowane były i są obecnie w dwu bazach lotnictwa myśliwskiego (Istriebitielna Awiabaza lub IAB), są to byłe pułki lotnictwa myśliwskiego z czasów ZSRR (nosiły te same numery). Obecnie eksploatowane są 43 samoloty w tym kilka zmodernizowanych do standardu BM:

• 927. Istriebitielna Awiabaza (Bereza) - obecnie jednostka eksploatuje 23 samoloty bojowe i 4 szkolno-bojowe
• 61. Istriebitielna Awiabaza (Baranowicze) - jednostka eksploatuje 12 samolotów bojowych i 4 szkolno-bojowe, w tym zmodernizowane, a także samoloty Su-27.

oznaczenie	wersja	n/s	n/b	Uwagi
MiG-29	9.13		01
MiG-29BM	9.13SM		02
MiG-29BM	9.13SM		03
MiG-29BM	9.13SM		04
MiG-29BM	9.13SM		05
MiG-29BM	9.13SM		06
MiG-29	9.13		07
MiG-29	9.13		22
MiG-29	9.13		26
MiG-29	9.13		30
MiG-29UB	9.51		65
MiG-29UB	9.51		66

Kazachstan

Po rozpadzie ZSRR, na terenie niepodległego Kazachstanu pozostał 715. Istriebitelnyj Awiacionnyj Połk (pułk lotnictwa myśliwskiego) w miejscowości Ługowaja wyposażony w dwanaście samolotów bojowych w standardzie 9.12 oraz dwa szkolno-bojowe. Kolejne 18 samolotów bojowych oraz 4 szkolno-bojowe trafiły do Kazachstanu w 1995 roku, prawdopodobnie w ramach rozliczeń międzypaństwowych. Aktualnie w służbie pozostaje prawdopodobnie połowa samolotów posiadanych przez Kazachstan.

Mołdawia

Przed rozpadem Związku Radzieckiego na terenie obecnej Mołdawii stacjonował 86. Gwardijskij Istriebitelnyj Awiacionnyj Połk. Po rozpadzie jednostkę oraz jej wyposażenie zostało przejęte przez nowy twór państwowy. Mołdawia uzyskała 7 samolotów bojowych we wczesnej wersji 9.12, kolejnych 24 w wersji 9.13 oraz dwa samoloty szkolno-bojowe. Samoloty były użyte podczas konfliktu dotyczącego secesji Mołdawskiej Republiki Naddniestrza w 1992 roku, jedna z maszyn 9.12 została utracona najprawdopodobniej w wyniku działań bojowych. Mały, poradziecki kraj, nie był w stanie utrzymać floty nowoczesnych i kosztownych samolotów, tak więc władze państwa rozpoczęły próby znalezienia nabywców na samoloty MiG-29. Dziesięć samolotów zostało wypożyczonych do Jemmenu, z czego jedna została utracona, pięć pozostało w Jemenie a reszta powróciła do Mołdawii. Kolejną maszynę 9.13 sprzedano do Rumunii. Mołdawia poszukiwała kolejnych nabywców. Poważne rozważanie ofert zakupu z państw takich jak Iran doprowadziło do zainteresowania samolotami USA, które zakupiło 21 samolotów w 1997 roku. Według niepotwierdzonych doniesień za 21 samolotów z uzbrojeniem USA zapłaciło ok 80 mln dolarów.

oznaczenie	wersja	n/s	n/b	Uwagi
MiG-29	9.12	2960512124	27	sprzedany do USA
MiG-29	9.12	2960512140	28	sprzedany do USA
MiG-29	9.12	2960516753	20	sprzedany do USA
MiG-29	9.12	2960516755	21	sprzedany do USA
MiG-29	9.12	2960516761	25	sprzedany do USA
MiG-29	9.12	2960516766	22	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960707750	24	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960707753	29	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960710828	09	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960717453/3126	01	sprzedany do Rumunii w 1994 roku (jako 53)
MiG-29	9.13	2960717456	03	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960717458	10	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960717459	11	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960717464	12	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960717469	04	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960717473	06	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960717940	02	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960721907	08	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960721930	41	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960721940	46	sprzedany do USA
MiG-29	9.13	2960721945	48	sprzedany do USA
MiG-29UB	9.51	N50903012038	61	sprzedany do USA

Turkmenistan

Kraj ten dyspionuje 24 ex-radzieckimi samolotami. 10 samolotami bojowymi wersji 9.12, 12 samolotami wersji 9.13 oraz dwoma maszynami szkolno-bojowymi.

Ukraina

Po rozpadzie ZSRR kraj ten odziedziczył ok 216 samolotów MiG-29, w tym 155 samolotów wersji 9.13, samoloty wchodził na wyposażenie 6 pułków lotnictwa myśliwskiego (w tym jeden podległy marynarce wojennej), obecnie samoloty MiG-29 stanowią wyposażenie trzech pułków liniowych:

• 62. Istriebitelnyj Awiacionnyj Połk (Belbek)
• 92. Istriebitelnyj Awiacionnyj Połk (Wasylków)
• 114. Istriebitelnyj Awiacionnyj Połk (Iwano-Frankowsk)

W latach 1997 do 2002 działała ponadto grupa pokazowa Ukraińskie Sokoły. Dysponowała ona 9 samolotami pomalowanymi w żółto-niebieskie barwy (ukrańskie barwy narodowe). 26 Marca 1998 roku grupa utraciła jedną maszynę w katastrofie. Działalność grupy została przerwana zakazem pokazów lotniczych po tragicznej katastrofie ukraińskiego Su-27UB w której zginęło 83 widzów.

Ze względu na dużą liczbę przejętych samolotów oraz brak możliwości utrzymania ich wszystkich w sprawności podejmowano starania sprzedaży samolotów za granicę. Jedynym potwierdzonym sukcesem jest tu sprzedaż 5 samolotów do Algierii. Trudna sytuacja finansowa Ukrainy sprawiła, że wojsko dokonało wyboru samolotów Su-27 i Su-24 które maja być remontowane podczas gdy MiG-29 oraz Su-25 miały by zostać wycofane i zmagazynowane. Nawet te plany okazały się zbyt ambitne i eksploatowane będą jedynie pojedyncze maszyn gdy większość zostanie zmodernizowana.

Uzbekistan

Kraj ten po rozpadzie ZSRR przejął 30 samolotów wersji bojowej oraz 6 szkolno-bojowych używanych przez 115. IAP (Kokaida) w 1993 roku przemianowany na 61. Brygadę Lotnictwa Myśliwskiego stacjonującą w pobliżu granicy z Afganistanem.

Europa

Bułgaria

Na przełomie lat 80 i 90 zamówiono 18 samolotów bojowych (9.12A) i cztery szkolno-bojowe (9.51). Jedna z maszyn bojowych została utracona w katastrofie (9 września 1994 roku). Przez długi okres czasu zwlekano z przeprowadzeniem remontów czego efektem była bardzo niewielka ilość sprawnych maszyn. W chwili obecnej przeprowadzane są remonty pojedynczych egzemplarzy oraz prowadzone są studia nad pozyskaniem nowego, zachodniego samolotu.

oznaczenie	wersja	n/s	n/b	Uwagi
MiG-29UB	9.51	N50903013375	01
MiG-29UB	9.51	N50903013394	02
MiG-29UB	9.51	N50903018908	03
MiG-29UB	9.51	N50903018945	04
MiG-29	9.12A	2960526321/3714	15
MiG-29	9.12A	2960526322/3715	16
MiG-29	9.12A	2960526324/3801	17
MiG-29	9.12A	2960526325 3802	18
MiG-29	9.12A	2960526333/3803	19
MiG-29	9.12A	2960526334/3804	20
MiG-29	9.12A	2960532035/4115	21
MiG-29	9.12A	2960532036/4201	22
MiG-29	9.12A	2960532377/4311	23
MiG-29	9.12A	2960532379/4312	24
MiG-29	9.12A	296053238?/4313	25
MiG-29	9.12A	2960532382/4314	26
MiG-29	9.12A	2960532383/4315	27
MiG-29	9.12A	2960535100/4409	28
MiG-29	9.12A	2960535101/4410	29
MiG-29	9.12A	2960535102/4411	30
MiG-29	9.12A	2960535103/4412	31
MiG-29	9.12A	2960535104/4413	32

Czechy / Słowacja / Czechosłowacja

• Czechosłowacja - Kraj ten otrzymał na przełomie lat 80tych i 90tych 20 samolotów (18 bojowych 9.12A i 2 szkolno-bojowe 9.51). Podczas pokojowego podziału kraju na Słowacje i Czechy oba kraje otrzymały równo, po 10 samolotów (9 bojowych i 1 szkolno-bojowy).

• Czechy - Po podziale Czechosłowacji kraj ten otrzymał 10 samolotów - podjęto decyzję o wycofaniu MiG-29 z eksploatacji (planowano, że podstawą sił powietrznych stanie się czeski L-159 ALCA) i podjęto decyzję o wymianie 10 MiG-29 za 11 nowych śmigłowców PZL W-3 Sokół z Polską.

• Słowacja - Po podziale Czechosłowacji kraj ten otrzymał 10 samolotów - podjęto decyzję o utrzymaniu MiG-29 w eksploatacji, w połowie lat 90tych Słowacja otrzymała jako regulacje długów z czasów ZSRR kolejne 14 maszyn tak, że ich liczba osiągnęła 24 (pełen pułk myśliwski) - 20 bojowych 9.12A i 4 szkolno-bojowe 9.51). W toku eksploatacji utracono 3 maszyny bojowe. W roku 2005 podjęto decyzję o remontach i modernizacji samolotów (do standardu 9.12SD) ale już tylko 12 sztuk. Dostawy 10 zmodernizowanych MiG-29AS i 2 zmodernizowanych MiG-29UBS zakończyły się na początku roku 2008, pozostałe 9 samolotów zostało zmagazynowane.

oznaczenie	wersja	n/s	n/b	Uwagi
Maszyny dostarczone Czechosłowacji
MiG-29	9.12A	2960526375/3901	7501	dla Słowacji, obecnie wycofany
MiG-29	9.12A	2960526377	7702	dla Czech, potem do Polski jako 77
MiG-29	9.12A	2960526380	8003	dla Słowacji, obecnie wycofany
MiG-29	9.12A	2960526383	8304	dla Czech, potem do Polski jako 83
MiG-29	9.12A	2960526386	8605	dla Słowacji, obecnie wycofany
MiG-29	9.12A	2960526389	8906	dla Czech, potem do Polski jako 89
MiG-29	9.12A	2960526392	9207	dla Czech, potem do Polski jako 92
MiG-29	9.12A	2960526393	9308	dla Słowacji, obecnie wycofany
MiG-29AS	9.12SD	2960532037/4202	3709	dla Słowacji, zmodernizowany
MiG-29	9.12A	2960532038/4203	3810	dla Czech, potem do Polski jako 38
MiG-29AS	9.12SD	2960532039/4204	3911	dla Słowacji, zmodernizowany
MiG-29	9.12A	2960532040/4205	4012	dla Czech, potem do Polski jako 40
MiG-29	9.12A	2960532351/4212	5113	dla Słowacji, obecnie wycofany
MiG-29	9.12A	2960532354	5414	dla Czech, potem do Polski jako 54
MiG-29	9.12A	2960532355	5515	dla Słowacji, obecnie wycofany
MiG-29	9.12A	2960532356	5616	dla Czech, potem do Polski jako 56
MiG-29	9.12A	2960532358	5817	dla Słowacji, obecnie wycofany
MiG-29	9.12A	2960532359	5918	dla Czech, potem do Polski jako 59
MiG-29UB	9.51	N50903013244	4401	dla Słowacji, obecnie wycofany
MiG-29UB	9.51	N50903014528	4402	dla Czech, potem do Polski jako 28
Maszyny dostarczone Słowacji
MiG-29AS	9.12SD	2960535406/4713	0619	zmodernizowany
MiG-29	9.12A	2960535408/4714	0820	wycofany
MiG-29AS	9.12SD	2960535409/4715	0921	zmodernizowany
MiG-29	9.12A	2960536020/4801	2022	zniszczony w pożarze silnika
MiG-29AS	9.12SD	2960536021/4802	2123	zmodernizowany
MiG-29AS	9.12SD	2960536061/4904	6124	zmodernizowany
MiG-29AS	9.12SD	2960536064/4905	6425	zmodernizowany
MiG-29AS	9.12SD	2960536065/4906	6526	zmodernizowany
MiG-29AS	9.12SD	2960536066/4907	6627	zmodernizowany
MiG-29AS	9.12SD	2960536067/4908	6728	zmodernizowany
MiG-29	9.12A	2960536068/4909	6829	zniszczony w katastrofie
MiG-29	9.12A	2960536069/4910	6930	zniszczony w katastrofie
MiG-29UBS	9.51	N50903028113	1303	zmodernizowany
MiG-29UBS	9.51	N50903028253	5304	zmodernizowany

Serbia / Jugosławia

• Jugosławia - Na początku 1988 roku do jugosłowiańskiej bazy Batajnica dotarło 14 sztuk samolotów bojowych wersji 9.12B i 2 sztuki szkolno-bojowych wersji 9.51. Kraj ten złożył zamówienie na kolejne 16 maszyn, jednak z racji wybuchu konfliktu na Bałkanach do realizacji tego zamówienia nie doszło. Samoloty wzięły udział w wojnie z NATO w 1999 roku, 6 maszyn utracono w walce (zestrzelonych), kolejne 4 zostały zniszczone na ziemi w bombardowaniach, jedna maszyna została utracona nie-bojowo w wyniku katastrofy. Pozostałe pięć maszyn pozostało na wyposażeniu lotnictwa Serbii

• Serbia - Pięć maszyn eksploatowana była do połowy 2005 (samoloty latały bardzo mało, średni nalot pilotów wynosił zaledwie 10 godzin rocznie), po czym zmagazynowano je w oczekiwaniu na remont. W 2006 r. podjęto decyzję o remoncie samolotów (przeznaczono na to 22,04 mln Euro), w grudniu podpisano umowę pomiędzy państwowym przedsiębiorstwem handlu uzbrojeniem Jugoimport SDRP i RSK MiG. Kontrakt obejmował remont maszyn oraz montaż wyposażenia nawigacyjnego i łączności zgodnego ICAO na czterech samolotach, w roku 2008 r. przeznaczono na remont MiGów kolejne 10,5 mln Euro co pozwoliło na remont piątego samolotu i dokończenie prac na pozostałych czterech. Prace odbyły się w zakładach remontowych Moma Stanojlovic, zlokalizowanych w w bazie Batjnica,niedaleko Belgradu (miejsce stacjonowania Jugosłowiańskich a później Serbskich MiGów). Bardziej zaawansowane systemy i agregaty zostały wysłane na remont do Rosji. Pierwszy wyremontowany samolot został oblatany na początku lutego 2008 r. Po remoncie maszyny staną się jedynym uzbrojeniem Serbskiej 101. eskadry myśliwskiej (101. lovačka avijacijska eskadrila), w składzie 204. Bazy Lotniczej (204. avijacijska baza). Według serbskiego ministra obrony termin remontu został przekroczony z winy strony rosyjskiej. Koszt remontu i modernizacji na maszynę - ok 6,1 mln Euro czyli ok 9,5 mln USD.7 lipca 2009 podczas treningu przed pokazami lotniczymi rozbiła się maszyna bojowa n/b 18105.

oznaczenie	wersja	n/s	n/b	Uwagi
MiG-29	9.12B	2960525005	18101
MiG-29	9.12B		18102
MiG-29	9.12B		18103	zbombardowany w Batajnica
MiG-29	9.12B		18104	zbombardowany w Niš
MiG-29	9.12B		18105	rozbity w katastrofie 07.07.2009
MiG-29	9.12B	2960525096	18106	zestrzelony w pobliżu Kruševac
MiG-29	9.12B	2960525098	18107	zbombardowany w Batajnica
MiG-29	9.12B		18108
MiG-29	9.12B	2960525102	18109	zestrzelony w pobliżu Valjevo
MiG-29	9.12B		18110	rozbity w pobliżu Ponikve (strata nie bojowa)
MiG-29	9.12B	2960525136	18111	zestrzelony w pobliżu Titel
MiG-29	9.12B		18112	zestrzelony w pobliżu Priština
MiG-29	9.12B		18113	zestrzelony w pobliżu Loznica
MiG-29	9.12B		18114	zestrzelony w pobliżu Bjeljina
MiG-29UB	9.51		18301
MiG-29UB	9.51	N50903006406	18302	zbombardowany w Batajnica

Republika Federalna Niemiec / Nimiecka Republika Demokratyczna

Pod koniec lat 80 tych NRD otrzymała 24 samoloty (20 bojowych 9.12A i 4 szkolno-bojowe 9.51), po zjednoczeniu Niemiec MiG-29 był jedynym typem który utrzymano w służbie i eksploatowano aż do zastąpienia przez pierwsze samoloty Eurofighter (22 samoloty Niemieckie przejęła Polska - jedna maszyna została utracona w katastrofie, a z przejęcia jednej zrezygnowano). Samoloty Niemieckie przeszły pewne modyfikacje by spełnić wymogi zachodnich przepisów o cywilnym ruchu lotniczym - samoloty te często nazywano MiG-29 ICAO (od International Civil Aviation Organization) lub MiG-29G i MiG-29GT. Wokół tych modyfikacji narosło wiele legend - wielu uważało je za o wiele głębsze niż w rzeczywistości były (nie miały one większego wpływu na zdolności bojowe maszyn), podobnym modyfikacją przy okazji pierwszego remontu głównego poddano maszyny polskie.

oznaczenie	wersja	n/s	n/b NRD	n/b RFN	Uwagi
MiG-29G	9.12A	2960525106/3412	604	29+01	ICAO I, do Polski jako 4116
MiG-29G	9.12A	2960525107/3413	607	29+02	ICAO II, do Polski jako 4117
MiG-29G	9.12A	2960525110/3414	615	29+03	ICAO I
MiG-29G	9.12A	2960525111/3415	628	29+04	ICAO I, do Polski jako 4111
MiG-29G	9.12A	2960525113/3502	635	29+05	ICAO I, do Polski jako 4118
MiG-29G	9.12A	2960525114/3503	661	29+06	ICAO II, do Polski jako 4107
MiG-29G	9.12A	2960525115 /3504	668	29+07	ICAO I, do Polski jako 4101
MiG-29G	9.12A	2960525118/3505	669	29+08	ICAO II, do Polski jako 4112
MiG-29G	9.12A	2960525121/3506	670	29+09	ICAO I, rozbity [1] [2]
MiG-29G	9.12A	2960525124 /3507	676	29+10	ICAO II, do Polski jako 4119
MiG-29G	9.12A	2960525128/3508	677	29+11	ICAO I, do Polski jako 4102
MiG-29G	9.12A	2960525132/3509	679	29+12	ICAO I, do Polski jako 4113
MiG-29G	9.12A	2960525800/3703	684	29+14	ICAO II, do Polski jako 4114
MiG-29G	9.12A	2960526300/3704	693	29+15	ICAO II, do Polski jako 4108
MiG-29G	9.12A	2960526301/3705	699	29+16	ICAO I, do Polski jako 4103
MiG-29G	9.12A	2960526302/3706	745	29+17	ICAO I, do Polski jako 4104
MiG-29G	9.12A	2960526310/3710	777	29+18	ICAO I, do Polski jako 4120
MiG-29G	9.12A	2960526314/3711	778	29+19	ICAO II, do Polski jako 4109
MiG-29G	9.12A	2960526315/3712	785	29+20	ICAO I, do Polski jako 4121
MiG-29G	9.12A	2960526319/3713	786	29+21	ICAO I, do Polski jako 4122
MiG-29GT	9.51	N50903006448	148	29+22	ICAO I, do Polski jako 4110
MiG-29GT	9.51	N50903006562	179	29+23	ICAO I, do Polski jako 4115
MiG-29GT	9.51	N50903006604	181	29+24	ICAO I, do Polski jako 4105
MiG-29GT	9.51	N50903011408	185	29+25	ICAO I, do Polski jako 4123

Rumunia

Maszyny z pierwszego zamówienia dotarły w połowie 1989 r., było to 10 samolotów bojowych 9.12A i 2 szkolno-bojowe 9.51, pod koniec roku kolejne 2 bojowe i 1 szkolno-bojowy. W 1990 roku podczas pokazów nad bukaresztańskim lotniskiem doszło do kolizji dwóch maszyn bojowych, obaj piloci zginęli. W połowie lat 90-tych utracono także samolot w wersji szkolno-bojowej. Władze Rumunii zadecydowały o dokupieniu samolotów w Rosji (4 maszyny bojowe 9.12A i 1 szkolno-bojowy) i Mołdawii (1 maszyna bojowa wersji 9.13). Pod koniec lat 90-tych we współpracy z izraelską firmą Elbit (awionika) i niemiecką EADS (płatowiec) postanowiono przeprowadzić modernizację posiadanych MiG-29 w ramach programu Sniper. Oblot prototypu nastąpił 5 maja 2000 r. z lotniska zakładowego firmy Aerostar w Bacau. Sniper posiada awionikę zintegrowaną w ramach standardu Mil-Std 1553B zawierającą nowy komputer misji, nowe radiostacje, zintegrowany układ nawigacyjny ILS/GPS, kolorowe wskaźniki wielofunkcyjne 120x150mm, szerokokątny HUD, urządzenie ostrzegające przed opromieniowaniem wiązką radiolokacyjną, centralę danych aerodynamicznych. Z przyczyn finansowych po za latającym prototypem (numer taktyczny 67) realizację programu wstrzymano. Wszystkie samoloty zostały wycofane - podstawą Rumuńskiego lotnictwa stały się zmodernizowane samoloty MiG-21 Lancer. Wycofane MiG-29 w oczekiwaniu na ewentualnego kupca samoloty zostały ustawione na lotnisku Constanta - Mihail Kogalniceanu, bez nawet podstawowego zabezpieczenia przed warunkami atmosferycznymi (nie mówiąc o prawidłowym zmagazynowaniu) i przebywają tam stojąc "pod chmurką" i powoli niszczejąc do dnia dzisiejszego.

oznaczenie	wersja	n/s	n/b	Uwagi
MiG-29	9.12A	2960532041/4206	41	rozbity
MiG-29	9.12A	2960532046/4207	46	wycofany z eksploatacji
MiG-29	9.12A	2960532047/4208	47	zniszczony
MiG-29	9.12A	2960532048/4209	48	wycofany z eksploatacji
MiG-29	9.12A	2960532049/4210	49	wycofany z eksploatacji
MiG-29	9.12A	2960532350/4211	50	wycofany z eksploatacji
MiG-29	9.12A	2960532367/4305	67	prototyp modernizacji Sniper
MiG-29	9.12A	2960532368/4306	68	wycofany z eksploatacji
MiG-29	9.12A	2960532369/4307	69	wycofany z eksploatacji
MiG-29	9.12A	2960532370/4308	70	wycofany z eksploatacji
MiG-29	9.12A	2960532375/4309	75	wycofany z eksploatacji
MiG-29	9.12A	2960532376/4310	76	wycofany z eksploatacji
MiG-29	9.12A	2960535133/4511	33	wycofany z eksploatacji
MiG-29	9.12A	2960535138/4512	38	wycofany z eksploatacji
MiG-29	9.12A	2960535404/4712	54	wycofany z eksploatacji
MiG-29	9.12A	2960536075/4911	35	wycofany z eksploatacji
MiG-29	9.13	2960717453/3126	53	pozyskany z Mołdawii, wycofany z eksploatacji
MiG-29UB	9.51	N50903016215	15	wycofany z eksploatacji
MiG-29UB	9.51	N50903016222	22	wycofany z eksploatacji
MiG-29UB	9.51	N50903016223	23	wycofany z eksploatacji
MiG-29UB	9.51	N50903016229	29	rozbity

Węgry

Pierwotnie zakładano, że MiG-29 pojawi się w węgierskich siłach powietrznych na przełomie 1988 i 1989 roku, jednak w związku z przeprowadzanymi w tym czasie programami oszczędnościowymi nie udało się tego dokonać. Ostatecznie w czerwcu 1993 roku podpisano umowę ze stroną rosyjską na dostawę 22 samolotów bojowych wersji 9.12B i 6 szkolno-bojowych wersji 9.51). Samoloty nabyto na mocy rozliczeń międzypaństwowych.

oznaczenie	wersja	n/s	n/b	Uwagi
MiG-29	9.12B	2960535116/4504	01
MiG-29	9.12B	2960535117/4505	02
MiG-29	9.12B	2960535124/4507	03
MiG-29	9.12B	2960535127/4508	04
MiG-29	9.12B	2960535148/4513	05
MiG-29	9.12B	2960535149/4514	06
MiG-29	9.12B	2960535150/4515	07
MiG-29	9.12B	2960535151/4601	08
MiG-29	9.12B	2960535157/4602	09
MiG-29	9.12B	2960535158/4603	10
MiG-29	9.12B	2960535161/4604	11
MiG-29	9.12B	2960535162/4605	14
MiG-29	9.12B	2960535181/4615	12
MiG-29	9.12B	2960535182/4701	15
MiG-29	9.12B	2960535184/4702	16
MiG-29	9.12B	2960535188/4703	17
MiG-29	9.12B	2960535189/4704	18
MiG-29	9.12B	2960535190/4705	19
MiG-29	9.12B	2960535191/4706	20
MiG-29	9.12B	2960535192/4707	21
MiG-29	9.12B	2960535193/4708	22
MiG-29	9.12B	2960535198/4709	23
MiG-29UB	9.51	N50903027135	24
MiG-29UB	9.51	N50903027146	25
MiG-29UB	9.51	N50903027257	26
MiG-29UB	9.51	N50903027268	27
MiG-29UB	9.51	N50903027279	28
MiG-29UB	9.51	N50903027380	29

Azja

Bangladesz

28 czerwca 1999 Siły powietrzne Bangladeszu zamówiły 8 zmodernizowanych samolotów - 6 bojowych wersji 9.12SE oraz dwa samoloty szkolno-bojowe (4 maszyny dostarczono w 1999 roku, kolejne 4 w 2000). Koszt zakupu to 115 milionów dolarów, weszły one na wyposażenie No.5 Squadron "Supersonics". Zakup samolotu został skrytykowany przez krajową opozycję zarzucającą władzom, że kupiły samolot produkowany w Rosji i Indiach (???) co doprowadzi do zależności od Indii przy dostawch części zamiennych.

oznaczenie	wersja	n/s	n/b	Uwagi
MiG-29SE	9.12SE	2960536100	36100
MiG-29SE	9.12SE	2960536501	36501
MiG-29SE	9.12SE	2960536503	36503
MiG-29SE	9.12SE	2960536506	36506
MiG-29SE	9.12SE	2960536507	36507
MiG-29UB	9.51	N50903028264	28264
MiG-29UB	9.51	N509030??375	??375

Birma / Myanmar

Po incydentach granicznych z Tajlandią w 2001 r, Birma zakupiła 10 samolotów w Rosji, według malezyjskich mediów były to nieodebrane maszyny irackie (osiem bojowych 9.12B i dwa szkolno-bojowe 9.51). samoloty dostarczono w 2006 r. Ponad te maszyny lotnictwo Birmy używa 36 J-7M (chińskie kopie MiG-21). W 2009 r. Birma wyraziła zainteresowanie zakupem Malezyjskich MiG-29N.

Indie

Był to pierwszy eksportowy odbiorca samolotu MiG-29 lokalnie nazwanego Baaz (Jastrząb). Rozmowy na ten temat oraz wizyty przedstawicieli Indyjskich Sił Powietrznych miały miejsce jeszcze przed przyjęciem samolotu na wyposażenie Sił Powietrznych Związku Radzieckiego. Pierwsze 12 sztuk MiG-29 (samoloty bojowe 9.12B i szkolno-bojowe 9.51) dotarło do Indii w grudniu 1986 roku, reszta w 1997 roku. Dokładna wielkość pierwszego zamówienia nie jest znana, źródła podają liczby od 44 do ponad 50 sztuk. W MiG-29 wyposażone zostały 47. eskadra Black Archers z bazy w Pune (1986 roku), oraz 28. eskadra First Supersonics (w 1987 roku) również z bazy w Pune (w 1997 roku eskadra została przeniesiona do Adampur). Druga dostawa 20 samolotów (najprawdopodobniej w standardzie 9.13) miała miejsce w 1889 roku i pozwoliła na wyposażenie 223. eskadry Tridents z bazy Adampur. Trzecia dostawa miała miejsce w latach 1994-95, jej przedmiotem było 10 samolotów (8 MiG-29 9.13 oraz 2 MiG-29UB 9.51) które miały zastąpić maszyny utracone w katastrofach. W 2008 roku Indyjskie Siły Powietrzne podpisały warty 900 milionów dolarów (ok 13,5 mln $ za maszynę - 2008) kontrakt na kompleksową modernizację 67 pozostających w służbie MiGów-29 do standardu odpowiadającego SMT. Sześć maszyn zostanie zmodyfikowanych w Rosji, podczas gdy pozostałe w Indiach, w zakładach HAL. Samoloty będą nosić oznaczenie MiG-29UPG, modernizacja obejmie nowy radar N010ME Żuk-ME, siniki RD-33 III serii produkcyjnej (bezdymne, wyposażone w FADEC), nowe wyposażenie awioniki ma zawierać duża ilość lokalnych rozwiązań indyjskich, opracowanych dla Su-30MKI oraz MiG-21bison i będzie w dużym stopniu zunifikowane z pokładowymi MiG-29K.

oznaczenie	wersja	n/s	n/b	Uwagi
MiG-29	9.12B		KB702	47 sq
MiG-29	9.12B		KB703	47 sq
MiG-29	9.12B		KB707	47 sq
MiG-29	9.12B		KB708	28 sq
MiG-29	9.12B		KB711	28 sq, ex 47 sq
MiG-29	9.12B		KB712
MiG-29	9.12B		KB713	ex 28 sq
MiG-29	9.12B		KB715	28 sq
MiG-29	9.12B		KB716
MiG-29	9.12B		KB717	28 sq
MiG-29	9.12B		KB718	28 sq
MiG-29	9.12B		KB719	28 sq
MiG-29	9.12B		KB720	28 sq
MiG-29	9.12B		KB721
MiG-29	9.12B		KB722	28 sq
MiG-29	9.12B		KB724	28 sq
MiG-29	9.12B		KB726	28 sq
MiG-29	9.12B		KB728	28 sq
MiG-29	9.12B		KB732
MiG-29	9.12B		KB735	47 sq
MiG-29	9.12B		KB736	28 sq
MiG-29	9.12B		KB737	28 sq
MiG-29	9.12B		KB738	rozbity 21.01.97, 28 sq
MiG-29	9.12B		KB739	223 sq
MiG-29	9.12B	3109	KB742	28 sq, ex 47 sq
MiG-29	9.12B		KB744
MiG-29UB	9.51		KB903	28 sq
MiG-29	9.13		KB3102	28 sq
MiG-29	9.13		KB3107	223 sq
MiG-29	9.13		KB3108	28 sq
MiG-29	9.13		KB3109	28 sq
MiG-29	9.13		KB3110	28 sq
MiG-29	9.13		KB3111	28 sq
MiG-29	9.13		KB3113	223 sq
MiG-29	9.13		KB3114	223 sq
MiG-29	9.13		KB3117
MiG-29	9.13		KB3118	47 sq
MiG-29	9.13		KB3120	28 sq
MiG-29	9.13		KB3122	28 sq
MiG-29	9.13		KB3123	28 sq
MiG-29	9.13		KB3125	28 sq, ex 223 sq
MiG-29	9.13		KB3126	223 sq
MiG-29	9.13		KB3298
MiG-29	9.13		KB3299	rozbity 28.09.06

• Indie - Marynarka Wojenna W 2004 r. Marynarka Wojenna Indii podpisała kontrakt na przebudowę krążownika lotniczego Admirał Gorszkow (w służbie indyjskiej będzie nosił nazwę Vikramaditya), oraz komponent lotniczy złożony z 16 myśliwców pokładowych MiG-29K (12 jednomiejscowych MiG-29K 9.41 oraz 4 dwumiejscowych MiG-29KUB 9.47), kontrakt zawiera opcje na dalszych 30 samolotów.

Irak

Kontrakt na dostawę 48 samolotów MiG-29 podpisano w 1987 roku, w tym samym roku dotarło pierwsze 18 maszyn, w sumie odebrano 41 samolotów. Podczas I Wojny w Zatoce, w toku walk powietrznych utracono 5 MiG-29, a kolejne 4 sztuki "schroniło się" w sąsiednim Iranie (i już nie powróciło). W okresie poprzedzającym wybuch II wojny w Zatoce Irak posiadał na uzbrojeniu około 10 samolotów typu MiG-29. Aktualnie samolot ten nie jest na wyposażeniu nowej armii irackiej.

Iran

Jesienią 1990 r. Iran otrzymał 18 samolotów bojowych i 6 szkolno-bojowych zamówionych u producenta. Kolejne samoloty tego typu przybyły do tego kraju dość nieoczekiwanie, były to 4 sztuki uciekające z Iraku w wyniku I Wojny w Zatoce Perskiej. W międzyczasie utracono 2 samoloty, a pozostałe 26 sztuk stanowi wyposażenie dwóch eskadr: 11. z Teheranu i 23. z Tabziz.

Jemen

W połowie lat 90 Jemen wypożyczył 12 samolotów od Mołdawii, po czym od kupił 6, a pozostałe zwrócił. W latach 2004-06 kraj ten otrzymał 16 zmodernizowanych maszyn bojowych MiG-29SMT 9.18 oraz 4 maszyny szkolno-bojowe wersji 9.53. Część z nich to zmodernizowane maszyny wcześniej służące w siłach powietrznych Jemenu (6 sztuk zakupionych w Mołdawii), a reszta to nowa dostawa.

Korea Północna

W końcu lat 80-tych kraj ten podpisał umowę na dostawę 25 samolotów, pierwsze 12 z nich dotarło na przełomie maja i czerwca 1988 roku. Obecnie niektóre źródła podają, że Korea posiada ok 40 samolotów, dodatkowe maszyny zapewne zostały dokupione w którymś z państw byłego ZSRR.

Malezja

W połowie lat 90tych (kontrakt podpisano 7 czerwca 1994 roku) Malezja podjęła decyzję o zamówieniu samolotów ze wschodu jako tańszej i równie dobrej alternatywy dla maszyn zachodnich (później decyzja była ostro krytykowana). Zamówiono 18 maszyn bojowych (prawdopodobnie 9.12D) dwie szkolno-bojowe (9.51) oraz dwa nieloty przeznaczone do szkolenia obsługi naziemnej. Samoloty zostały dostarczone w kwietniu 1995 roku z oryginalnym wyposażeniem, a dopiero po pewnym czasie zmodernizowane według wymagań malezyjskich (mi. sonda do tankowania w powietrzu). Maszyny bojowe zostały oznaczone MiG-29N, szkolno-bojowe MiG-29NUB. Koszt samolotów to 380 milionów dolarów (ok 19 mln $ za samolot), późniejsze odernizacje, obsługa i szkolenie podniosły koszt całego programu ok1,6 miliarda $. Do tej pory utracono dwie maszyny bojowe w katastrofach w 1998 i 2004 roku. Samoloty zostały wycofane z użycia w 2007 r. - w momencie rozpoczęcia dostaw i eksploatacji Su-30MKM, pojawiły się potwierdzone informacje o chęci odsprzedania maszyn (zainteresowanie wyraziła Birma).

oznaczenie	wersja	n/s	n/b	Uwagi
MiG-29NUB	9.51		M43-01
MiG-29NUB	9.51		M43-02
MiG-29N	9.12SD	2960536587	M43-03
MiG-29N	9.12SD	2960536590/5215	M43-04
MiG-29N	9.12SD	2960536591/5301	M43-05
MiG-29N	9.12SD	2960536592/5302	M43-06
MiG-29N	9.12SD	2960536593/5303	M43-07	rozbity w 2004
MiG-29N	9.12SD		M43-08
MiG-29N	9.12SD	2960536596	M43-09
MiG-29N	9.12SD	2960536598/5305	M43-10
MiG-29N	9.12SD	2960536599	M43-11
MiG-29N	9.12SD	2960538310	M43-12
MiG-29N	9.12SD	2960538311	M43-13
MiG-29N	9.12SD	2960538312/5310	M43-14
MiG-29N	9.12SD	2960538313	M43-15
MiG-29N	9.12SD	2960538314	M43-16
MiG-29N	9.12SD	296053831?	M43-17	rozbity w 1998
MiG-29N	9.12SD	2960538317	M43-18

Sri Lanka

22 Września 2008 r. miały miejsce dostawy samolotów nieznanej (prawdopodobnie starszej, zmodernizowanej) wersji do Sri lanki. Ministerstwo obrony Sri Lanki podało że zakupione samoloty kosztowały 75 mln USD (pięć samolotów). Samoloty uzupełnią 6 otrzymanych na początku 2008r. chińskich J-7G (określanych również jako F-7G) będących pochodną MiG-21 - przekazanych Sri Lance przez Chiny na korzystnych warunkach (część za darmo, część po zaniżonej cenie).

Syria

W kwietniu 1987 r. syryjski MON złożył zamówienie na aż 150 samolotów MiG-29, pierwsze 16 maszyn dotarło do Damaszku już w lipcu tego samego roku. W 1988 roku powstał pierwszy z łącznie trzech dywizjonów wyposażonych w ten typ samolotów. Łącznie do Syrii dotarło około 40 tych samolotów. W styczniu 2007 r. kraj ten zamówił modernizację swoich ok 20 maszyn do standardu SMT (pozostałe maszyny prawdopodobnie zostały wycofane z użycia).

Afryka

Algieria

W latach 1997-2002 kraj ten pozyskał 23 samoloty bojowe wersji 9.13 oraz 8 szkolno-bojowych MiG-29UB z Białorusi (16 samolotów dostarczono w 1999 roku, 11 w 2000, 2 w 2001 i 2 w 2002). Samoloty te zostały wymienione za ok 120 MiG-21 które Białoruś miała nadzieję sprzedać do państw Afrykańskich. Niepotwierdzone informacje mówią o odsprzedaży części najstarszych maszyn do Birmy. W 2002 roku zakupiono 5 kolejnych samolotów, tym razem na Ukrainie. W lutym 2006 r. (prezydent Putin podpisał go osobiście podczas krótkiej wizyty w Algierii 10 Marca 2007 r.) podpisany został kontrakt na mocy którego kraj ten otrzyma 28 samolotów bojowych MiG-29SMT wersji 9.19 i 6 samolotów zmodernizowanych szkolno-bojowych MiG-29UB wersji 9.53 (kontrakt obejmował również dostawy 28 wielozadaniowych Su-30MKA, 16 samolotów szkolenia zaawansowanego Jak-130 oraz inne - łączna wartość kontraktu 3,5 mld $). Starsze MiG-29 miały być przekazana Rosjanom jako część finansowania nowego kontraktu (ich wartość oszacowano na 300 mln $). Dostawa pierwszych zmodernizowanych maszyn miała miejsce w grudniu 2006 r. Do Maja 2007 Algieria odebrała 15 samolotów po czym wstrzymała płatności i odbiór kolejnych maszyn, a samoloty odebrane zostały zmagazynowane. W Maju 2008 r. Algieria oficjalnie wystąpiła do Rosji przyjęcie dostarczonych samolotów, oraz zamianę zamówionych MiG-29SMT (odebranych i nieodebranych) na 14-16 Su-30MKA. Warte 2,5 miliarda $ 28 dwumiejscowych myśliwców wielozadaniowych Su-30MKA (niecałe 90 mln $ za samolot) dostarczone mają być do 2010 roku. Dostawy dodatkowych 14-16 Su-30 wymienionych za MiG-29 miały by rozpocząć się w 2011 r. Tym sposobem Algieria nie jest już użytkownikiem MiG-29.

Erytrea

Prawdopodobnie w drugiej połowie lat 90-tych do Erytrei dotarło 10 MiG-29 zakupionych w Mołdawii. W 1998 roku dostarczono z Rosji 5 samolotów bojowych wersji 9.12 i 1 szkolno-bojowy wersji 9.51. Podczas walk z lotnictwem Etiopii w 1999 roku utracono dwa samoloty. W 2001 roku Rosja dostarczyła dwa kolejne MiG-29 (9.12), a w 2005 r. dostarczono dwa zmodernizowane myśliwce bojowe MiG-29SMT wersji 9.18.

Sudan

W 2004 roku Rosja zrealizowała kontrakt na dostawę 10 samolotów bojowych 9.13SE i dwu szkolno-bojowych 9.51.

Ameryki

Kuba

W 1990 roku do kraju tego dostarczono 12 samolotów bojowych wersji 9.12? i 2 szkolno-bojowe wersji 9.51. Maszyny były używane w 231 eskadrze 23 pułku z San Julian.

Peru

Kraj ten w latach 90 odkupił partię używanych maszyn od Białorusi - było to 16 maszyn bojowych (wersji 9.13) oraz 2 szkolono-bojowe (9.51) - utracono z tego dwie maszyny bojowe. W latach dwutysięcznych podjęto decyzję o remoncie maszyn w Rosji oraz uzupełnieniu ich trzema kolejnymi maszynami bojowymi wyposażonymi według standardu MiG-29SE (9.13SE) - mi. możliwość stosowania pocisków z aktywną głowicą radiolokacyjną R-77.

oznaczenie	wersja	n/s	n/b	Uwagi
MiG-29	9.13	2960715535	030
MiG-29	9.13	2960715161	031
MiG-29	9.13		032
MiG-29	9.13		033
MiG-29	9.13	2960717479	034
MiG-29	9.13	2960717952?	035
MiG-29	9.13		036
MiG-29	9.13	2960717949	037
MiG-29	9.13		038
MiG-29	9.13	2960718709	039
MiG-29	9.13		040
MiG-29	9.13	2960718104	041
MiG-29	9.13	2960717900	042
MiG-29	9.13	2960717913?	043
MiG-29	9.13		044
MiG-29	9.13	2960717944	045
MiG-29UB	9.51	N50903012547	046
MiG-29UB	9.51	N50903027002	047
MiG-29SE	9.13SE	2960731690	048
MiG-29SE	9.13SE	2960731693/5626	049
MiG-29SE	9.13SE	2960731694	055

Stany Zjednoczone Ameryki

Kraj ten w 1997 roku odkupił 21 samolotów MiG-29 od Mołdawii, aby uniknąć sprzedaży samolotów do państw nieprzyjaznych USA takich jak Iran czy Syria. Samoloty zostały przebadane przez National Air Intelligence Center. Jedną z maszyn można obejrzeć w National Museum of the United States Air Force we Wright-Patterson, Ohio.

MiG-29 w Polsce

I dostawa

Pierwsza partia MiG-29 została dostarczona jako nowe maszyny prosto z ZSRR, wyposażane były (jak wszystkie późniejsze) według standardu 9.12A (maszyny bojowe) i 9.51 (maszyny szkolno-bojowej). Pierwsze cztery maszyny bojowe (n/b: 65, 66, 67, 70) dostarczone zostały w lipcu 1989, kolejne samoloty tym razem szkolno-bojowe (n/b: 15, 42, 64) dostarczono w sierpniu 1989, ostatnia dostawa miała miejsce w październiku 1990 i obejmowała pięć samolotów bojowych (n/b: 105, 108, 111, 114, 115).

II dostawa

Kolejne maszyny pozyskano od Republiki Czeskiej (20 maszyn pierwotnie dostarczonych Czechosłowacji podzielono równo po 10 dla Czech i Słowacji. Słowacja postanowiła dalej eksploatować ten typ i w połowie lat 90tych otrzymała kolejne 14 maszyn z Rosji za długi. Czechy postanowiły wycofać ten typ z eksploatacji) w zamian za jedenaście fabrycznie nowych śmigłowców PZL W-3 Sokół. W grudniu 1995 dostarczono maszyny bojowe 77 (ex 7702), 89 (ex 8906), 92 (ex 9207), 38 (ex 3810), 59 (5918) i szkolno-bojową 28 (ex 4402), zaś w styczniu 1996 kolejne bojowe 83 (ex 8304), 40 (ex 4012), 54 (ex 5414), 56 (ex 5616). Samoloty były wyeksploatowane w niewielkim stopniu, jeszcze przed pierwszym remontem głównym który przechodziły mniej-więcej w tym samym czasie co pozostałe maszyny (lata 1999-2003). W początkowym okresie eksploatacji nosiły oryginalny, czeski kamuflaż.

III dostawa

Ostatnia dostawa zawierała maszyny wycofane z eksploatacji w Republice Federalnej Niemiec pierwotnie dostarczone Niemieckiej Republice Demokratycznej (zostały one zastąpione przez samoloty Eurofighter). Spośród początkowych 24 samolotów jeden został rozbity podczas służby (29+09), a z przejęcia jednego zrezygnowano (29+03 - trafił on do muzeum) - w sumie przejęto 22 maszyny. W odróżnieniu od wcześniejszych maszyn te były już mocno wyeksploatowane - większość kwalifikowała się do drugiego remontu głównego, dlatego zamiast do jednostki dostarczone były na lotnisko w Bydgoszczy, do Wojskowych Zakładów Mechanicznych nr 2. We wrześniu 2003 dostarczono pierwsze trzy samoloty bojowe: 4102 (ex 29+11), 4103 (ex 29+16), 4104 (ex 29+17). W grudniu 2003 kolejne maszyny bojowe: 4101 (ex 29+07), 4107 (ex 29+06), 4108 (ex 29+15), 4109 (ex 29+19) i szkolno-bojowe: 4105 (ex 29+24) i 4110 (ex 29+22). W kwietniu 2004 kolejne bojowe: 4112 (ex 29+08), 4117 (ex 29+02), 4119 (ex 29+10), 4122 (ex 29+21). Oraz ostatnia, największa dostawa w sierpniu 2004 dostarczono maszyny bojowe: 4111 (ex 29+04), 4113 (ex 29+12), 4114 (ex 29+14), 4116 (ex 29+01), 4118 (ex 29+05), 4120 (ex 29+18), 4121 (ex 29+20) i szkolno-bojowe 4115 (ex 29+23) i 4123 (ex 29+25).

MiG-29 w Mińsku Mazowieckim

Mińsk Mazowiecki stał się pierwszą bazą MiGa-29 w Polsce. Kiedy w lipcu 1989 wylądowały tam pierwsze nowe MiGi jednostka zorganizowana była w 1. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego posiadający dwie eskadry bojowe po dwanaście maszyn. Samoloty z pierwszej dostawy weszły na wyposażenie pierwszej eskadry, podczas gdy druga eskadra dalej używała samolotów MiG-21MF. MiG-21 zostały zastąpione maszynami pozyskanymi od Czech - od tego momentu Mińsk całkowicie przezbroił się na nowy typ. 1 stycznia 2001 roku zmieniła się struktura jednostek lotniczych w Polsce - 1. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego został przeformowany w 1. eskadrę lotnictwa taktycznego oraz 23. Bazę Lotniczą. Za wzorcowy przyjęto model eskadry wyposażonej w 16 maszyn - gdzie jednostka w Mińsku Mazowieckim była odstępstwem od reguły ponieważ utrzymano w służbie wszystkie 22 maszyny. Kolejna zmiana wiązała się z przejęciem kolejnych samolotów wraz z trzecią dostawą oraz ich niezadowalającym stanem technicznym, docelowo do służby wcielono jedynie 11 ex-Niemieckich maszyn, co wymagało uzupełnienia ich 5 maszynami przejętymi z Mińska Mazowieckiego by osiągnąć etat (16 maszyn). W najbliższym czasie spodziewana jest kolejna zmiana struktur - połączenie 1. eskadry lotnictwa taktycznego i 23. Bazy Lotniczej w 23. Bazę Lotnictwa Taktycznego.

MiG-29 w Malborku

Okazją do przezbrojenia Malborskiej 41. eskadry lotnictwa taktycznego w MiG-29 stało się przejęcie maszyn od Republiki Federalnej Niemiec (do 16 grudnia 2003 eskadra latała na MiG-21, później już jedynie na TS-11 Iskra). W sumie przejęto 22 maszyny, niestety ich zły stan techniczny powodował, że część kwalifikowała się do remontu głównego - a część w ogóle nie nadawała się do eksploatacji. Spośród dostarczonych maszyn wybrano cztery które trafiły do jednostki jedynie po przeglądzie - oficjalna uroczystość ich przyjęcia odbyła się 7 czerwca 2005 roku, były to maszyny bojowe n/b 4111, 4113, 4118 i szkolno-bojowy n/b 4115 (po około roku służby 4113 został skierowany na remont główny, a pozostałe maszyny permanentnie wycofano). Spośród pozostałych maszyn podjęto decyzję o przeprowadzeniu remontu głównego na 10, znajdujących się w najlepszym stanie samolotach. Były to bojowe n/b 4101, 4103, 4104, 4116, 4120, 4121, 4122 i szkolno-bojowe n/b 4105, 4110, 4123. By jednostka osiągnęła pełny etat 16 samolotów podjęto decyzję o przekazaniu do Malborka pięciu samolotów eksploatowanych w Mińsku Mazowieckim (maszyny bojowe n/b 65, 66, 70, 77, 92). W najbliższym czasie spodziewana jest zmiana struktur polegająca na połączeniu 41. eskadry lotnictwa taktycznego i 22. Bazy Lotniczej w 22. Bazę Lotnictwa Taktycznego.

Lista polskich MiG-29

Mikojan Gurewicz MiG-29 (9.12A)

Typ	Nr seryjny	Nr boczny	Jednostka	Wyprod.	Dostar.	Rem. Gł.	Wycof.	Uwagi
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960525106	4116	41 elt		??.08.04	??.04/05		2) 29+01
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960525107	4117	-		??.04.04		-	3) 29+02, WZL-2
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960525111	4111	41 elt		??.08.04		??.11.06	2) 29+04, 8) MWP Warszawa
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960525113	4118	41 elt		??.08.04		15.11.06	2) 29+05, Dęblin
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960525114	4107	-		??.12.03		-	3) 29+06, WZL-2
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960525115	4101	41 elt		??.12.03	??.04/05		2) 29+07, 6)
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960525118	4112	-		??.04.04		-	3) 29+08, Dęblin
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960525124	4119	-		??.04.04		-	3) 29+10, Dęblin
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960525128	4102	-		??.09.03		-	3) 29+11, WZL-2
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960525132	4113	41 elt		??.08.04	??.??.??		2) 29+12, 6)
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960525800	4114	-		??.08.04		-	3) 29+14,8) WAT Warszawa
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526300	4108	-		??.12.03		-	3) 29+15, WZL-2
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526301	4103	41 elt		??.09.03	??.04/05		2) 29+16
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526302	4104	41 elt		??.09.03	??.04/05		2) 29+17, 6)
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526310	4120	41 elt		??.08.04	??.04/05		2) 29+18, 6)
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526314	4109	-		??.12.03		-	3) 29+19, WZL-2
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526315	4121	41 elt		??.08.04	??.04/05		2) 29+20
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526319	4122	41 elt		??.04.04	??.04/05		2) 29+21
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526365	65	1 elt, 41 elt		??.07.89	18.05.99 ??.??.08
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526366	66	1 elt, 41 elt		??.07.89	??.12.98 22.02.07
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526367	67	1 elt		??.07.89	??.??.02
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526370	70	1 elt, 41 elt		??.07.89	??.12.97 26.04.07
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526377	77	1 elt, 41 elt		??.12.95	??.??.99 ??.??.08		1) 7702, 5), Toyo
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526383	83	1 elt		??.01.96	??.??.02		1) 8304
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526389	89	1 elt		??.12.95	??.??.00		1) 8906
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960526392	92	1 elt, 41 elt		??.12.95	??.??.99 05.03.08		1) 9207
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960532038	38	1 elt		??.12.95	??.??.99 24.07.09		1) 3810
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960532040	40	1 elt		??.01.96	??.??.01		1) 4012, 5), 7)
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960532354	54	1 elt		??.01.96	??.??.03		1) 5414, 7)
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960532356	56	1 elt		??.01.96	??.??.00 20.11.09		1) 5616, 5), 9)
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960532359	59	1 elt		??.12.95	??.??.00		1) 5918
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960535105	105	1 elt		??.10.90	??.??.04		4)
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960535108	108	1 elt		??.10.90	??.??.04
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960535111	111	1 elt		??.10.90	??.??.03		5), Zugi
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960535114	114	1 elt		??.10.90	??.??.05		4)
Mikojan Gurewicz MiG-29	2960535115	115	1 elt		??.10.90	??.??.05		4), 5), Skuter

Mikojan Gurewicz MiG-29UB (9.51)

Typ	Nr seryjny	Nr boczny	Jednostka	Wyprod.	Dostar.	Rem. Gł.	Wycof.	Uwagi
Mikojan Gurewicz MiG-29UB	N50903006448	4110	41 elt		??.12.03	??.04/05		2) 29+22
Mikojan Gurewicz MiG-29UB	N50903006526	4115	41 elt		??.08.04		??.03.07	2) 29+23, 8) MLP Kraków
Mikojan Gurewicz MiG-29UB	N50903006604	4105	41 elt		??.12.03	??.04/05		2) 29+24
Mikojan Gurewicz MiG-29UB	N50903011408	4123	41 elt		??.08.04	??.04/05		2) 29+25, 7)
Mikojan Gurewicz MiG-29UB	N50903014528	28	1 elt		??.12.95	??.??.00 24.07.09		1) 2802
Mikojan Gurewicz MiG-29UB	N50903014615	15	1 elt		??.08.89	??.??.99
Mikojan Gurewicz MiG-29UB	N50903014642	42	1 elt		??.08.89	??.??.00 08.12.09
Mikojan Gurewicz MiG-29UB	N50903014664	64	1 elt		??.08.89	??.??.01	24.06.09	Dęblin

Planowane jest pozostawienie w służbie 32 maszyn. Początkowo planowano użycie MiG-29 do roku 2015, obecnie rozważa się używanie tego typu nawet do lat 2025-30.

1) samolot wcześniej używany w Siłach Powietrznych Czech

2) samolot wcześniej używany w Siłach Powietrznych Niemiec

3) samolot wcześniej używany w Siłach Powietrznych Niemiec, nie wcielony do służby, obecnie WZL-2, WAT lub WSOSP.

4) samolot testowany w Izraelu na przełomie kwietnia i maja 1997 w ośrodku badawczym na pustyni Negev

5) PKW Orlik

6) PKW Orlik 2

7) samolot przebywa na remoncie w WLZ-2

8) pomnik lub eksponat

9) między wrześniem, a listopadem 2009 samolot używany był do prób zmodernizowanego wyposażenia (mi. ukraińskiej stacji radiolokacyjnej)

Bibliografia

1. Yefim Gordon, Mikoyan MiG-29
2. Piotr Butowski, MiG-29 - trzydzieści lat później, Lotnictwo 11/2007. ISSN 1732-5323
3. Igor Salinger, Serbskie MiG-i znowu latają, Nowa Technika Wojskowa 7/2008. ISSN 1230-1655
4. Militarium.net, MiG-29 cz. 1 i MiG-29 cz. 2
5. baza danych Scramble.nl
6. strona internetowa Russian Aircraft Corporation "MiG"

Linki

1. Strona dla tych którzy chcą się przelecieć MiGiem-29
2. katastrofy samolotów MiG-29

	Autorem artykułu jest Paweł K. Malicki. Wszelkie prawa zastrzeżone.